Cultuur is een weg naar vrijheid

Artikel geplaatst 9 juni 2017 Print Friendly

Cultuur is een weg naar vrijheid

Mensen in armoede hebben grondrechten zoals iedereen. Maar kunnen ze die ook waarmaken? Het Steunpunt armoedebestrijding brengt daarover elke twee jaar verslag uit. Ook cultuur is een recht. In het Algemeen Verslag over de Armoede uit 1994 klonk dit nog nieuw. Sindsdien kwamen op diverse beleidsniveaus heel wat stimulansen voor cultuurparticipatie. Het hoofdstuk cultuur in het laatste verslag* is het resultaat van een dialoog die het Steunpunt organiseerde met 34 organisaties.

Ik durfde nooit naar binnen gaan
Tijdens het overleg werd bijvoorbeeld verwezen naar het programma ’Sesam – Museum, open u’ van de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten. Dit programma maakte mogelijk dat de verantwoordelijke, met de steun van ATD Vierde Wereld, langsging bij de daklozen die regelmatig samenkomen bij het Brusselse Centraal Station. Ze had replica’s van schilderijen meegenomen: "We gingen er niet van uit dat iedereen de werken mooi zou vinden, maar de mensen gaven wel aan dat ze zich erin konden terugvinden." Enkele van de aanwezigen zijn vervolgens naar het museum gegaan: "Ik kwam daar elke dag voorbij maar durfde nooit naar binnen gaan." (pp 43-44)

Mensen in armoede willen niet enkel cultuur consumeren
Net zoals iedereen zijn ze ook dragers van cultuur en willen ze hier uitdrukking aan geven. Ze zijn denkende en handelende subjecten die de samenleving – en dus ook cultuur – mee vorm geven.
(p44)

PNG - 587.1 kB

En wie kan experimenteren met cultuur krijgt ook meer interesse
Zo creëert Tutti Fratelli, een sociaal-artistieke werkplaats in het hart van Antwerpen, onder andere ontmoetingen tussen kunstenaars en verschillende kansengroepen. Naast het maken van voorstellingen – die door een breed publiek van zowel theaterkenner als leek geapprecieerd worden - ondernemen de deelnemers van Tutti Fratelli ook regelmatig culturele uitstappen in groep.(p44)

Cultuur raakt ons in onze menselijkheid
Omdat cultuur mogelijkheden biedt om zich uit te drukken, schriftelijk of mondeling met woorden, via tekeningen, schilderijen of beeldhouwwerken, via muziek of dans... is het een weg naar de vrijheid. Cultuur maakt het mogelijk om zelf te zeggen wie men is, om zichzelf als vrij wezen te beschouwen. Cultuur schenkt iedereen de vrijheid om dromen te realiseren. (p 45)

Veel initiatieven voor deelname aan cultuur, maar ze staan onder druk: verplicht om ’resultaten’ te boeken. Maatschappelijk werkers van OCMW’s geven aan deze druk heel duidelijk te voelen: “Alles moet nuttig zijn, ’in functie staan van’. Er bestaat een paradox tussen het individuele recht op cultuur en de dreiging dat het recht op cultuur voor de cultuur zelf verloren gaat. We kunnen hier zonder twijfel spreken van een verschuiving van waarden." Het gaat dus niet langer om cultuur maar om zaken zoals op tijd komen, leren het openbaar vervoer te gebruiken,... (p47)

*TWEEJAARLIJKS VERSLAG 2014-2015 van het STEUNPUNT TOT BESTRIJDING VAN ARMOEDE, BESTAANSONZEKERHEID EN SOCIALE UITSLUITING: Publieke diensten en armoede - EEN BIJDRAGE AAN POLITIEK DEBAT EN POLITIEKE ACTIE - www.armoedebestrijding.be

Een brug tussen twee werelden

Het is niet omdat je geen geld hebt, dat schoonheid niet noodzakelijk is. Mooie dingen zien en horen maakt je gelukkig en rustig. Schoonheid geeft je de kracht om moeilijkheden te overwinnen. In het daklozenkamp van Noisy-Le-Grand, waar ATD Vierde Wereld zestig jaar geleden ontstond, werden al vlug een bibliotheek en creatieve ateliers opgestart. Mensen de kans geven om zich uit te drukken en om creatief te zijn, dat helpt de strijd tegen armoede en uitsluiting meer vooruit dan het uitdelen van geld en goed. Ook tijdens onze Volksuniversiteit op 3 juli 2016 kwam naar boven dat cultuur en schoonheid voor iedereen belangrijk zijn.
Volontair Kris Roels gaat sinds 2016 regelmatig met leden van ATD Vierde Wereld naar muzikale voorstellingen. Via het sociaal programma “Een brug tussen twee werelden” kunnen mensen in armoede voorstellingen van De Munt in Brussel bijwonen. Kris zorgt voor de bestelling van de tickets en stippelt de reisweg uit van de deelnemers. In 2016 stonden onder meer de voorstellingen Séria, Mitridate Re di Ponto, Sweeny Todd, Macbeth en Capriccio op het programma. Een kort interview.

Kris, wie nodig je uit om mee te gaan?
Meestal kan ik een tiental plaatsen reserveren voor elke voorstelling. Ik start dan de zoektocht naar geïnteresseerden naar geïnteresseerden. Ik pols zowel bij de verschillende groepen van ATD Vierde Wereld, maar ook bij stagiairs en medewerkers van ATD. Er gingen al mensen mee vanuit Ronse, Willebroek, Brussel, Oostende en Antwerpen. Het is wel niet altijd makkelijk om iedereen tot in Brussel te krijgen. Vaak moeten mensen die met het openbaar vervoer komen verschillende keren overstappen om er te geraken.


Creatief atelier tijdens de Volksuniversiteit van juli 2016

Waarom is het voor jou belangrijk om deel te nemen aan dit project?

Omwille van drie redenen. Père Joseph heeft van in het begin de nadruk gelegd op het belang van cultuur. Veel mensen in armoede hebben nooit cultuur aangereikt gekregen. Ik trouwens ook niet, ATD Vierde Wereld heeft op dat gebied ook mijn ogen geopend en biedt hier echt wel een meerwaarde. Onze beweging legt de nadruk op mensenrechten en weet dat recht op cultuur daar een belangrijk onderdeel van is. Een tweede reden is omdat mensen in armoede vaak vast zitten met alles wat niet gaat in hun leven (slechte huisvesting, gezondheid, uitsluiting,…). Meedoen aan culturele activiteiten geeft hen een moment om hier minder mee geconfronteerd te worden, het laat hen op adem komen. Ook al is de opera soms moeilijk te volgen (het is vaak in het Italiaans, Duits,…), toch genieten mensen in armoede hiervan. Samen naar een voorstelling gaan is een sociaal gebeuren, mensen vinden het leuk om bij elkaar te zijn en uit hun isolement te treden. Tenslotte zorgen deze uitstappen voor een moment van ontmoeting en dieper contact. Zowel voor, tijdens als na de voorstellingen vertellen mensen over alles en nog wat, waar je anders helemaal geen weet van hebt. Je leert elkaar op een andere manier kennen.

Is opera wel voor iedereen toegankelijk?
Ik krijg soms de reactie als ik iemand nieuw uitnodig: “Oei nee, opera is echt niets voor mij. Geef mij maar een popconcert of een festival zoals Tomorrowland.” Maar je hebt even vaak het andere uiterste: mensen die altijd al een opera hebben willen bijwonen, maar nooit de kans hebben gekregen. Het is fijn als mensen dan achteraf vragen of ze volgende keer nog eens mogen meegaan. Dan weet je dat ze er echt van genoten hebben.

Interview: Evelien Lambrecht
Meer info over “Een brug tussen twee werelden”: https://www.demunt.be/nl/static-pages/114-een-brug-tussen-twee-werelden


`Culturele actie is werkelijk primordiaal. Ze stelt de vraag van de menselijke uitsluiting op een meer radicale manier dan de toegang tot huisvesting, of het recht op arbeid, inkomen of gezondheid. Men kan stellen dat die andere rechten vanzelfsprekend worden wanneer het recht op cultuur erkend is.´ Joseph Wresinski, in: Honte et culture, tekst van Patrice Meyer Bisch (Nederlandse vertaling op www.joseph-wresinski.org)

1 photos