Film rekent af met clichés rond armoede

Ook Hogescholen gebruiken film als instrument

Artikel geplaatst 18 juni 2013 Print Friendly

Film rekent af met clichés rond armoede

Armoede realistisch en toch waardig in beeld brengen op een manier die boeit en raakt, zonder op goedkoop sentiment te spelen, vergt veel kennis en inzicht én filmvaardigheden van hoog niveau. Na meer dan 35 voorstellingen vanaf februari 2012 in kleine en grotere zalen in Vlaanderen en Brussel weten we het zeker: ’Joseph, de rebel – Van wanhoop tot verzet’ van de Franse filmmaakster Caroline Glorion is zo’n film. Een eyeopener bovendien die afrekent met clichés en vooroordelen.

Steeds vaker wordt de film inmiddels ook ingezet in het hoger onderwijs, met name in opleidingen voor maatschappelijk werkers. In Gent werd in samenwerking met ATD Vierde Wereld vanuit het OCMW een compleet project opgezet, met in april twee voorstellingen in de Hogeschool Gent. Respectievelijk 220 en 260 mensen, waaronder twee keer 100 studenten, mensen met ervaring van armoede, docenten, sociaal assistenten, politici en andere belangstellenden zagen de film. Ook de Artevelde Hogeschool, eveneens in Gent, en de Thomas More Hogescholen in Turnhout en Geel hebben al met de film gewerkt.

Mensen met ervaring van armoede herkennen zich in de personages en situaties in de film. De vertegenwoordigers van de groep ATD Vierde Wereld uit Ronse getuigden daarover in de inleiding die ze samen hadden voorbereid. “Er wordt ons veel beloofd maar er komt niets van in huis”, vertelde Laila aan het publiek. “Dat maakt ons kwaad. Wij moeten wel onze beloftes houden. Van ons wordt er geëist dat we onmiddellijk dingen doen: bijvoorbeeld, we moeten zoveel bewijzen hebben dat we werk zoeken maar zelf moeten we wachten op een sociale woning, leefloon,…”

JPEG - 352.7 kB

Mensen met ervaring van armoede uit Ronse verzorgden mee de inleiding van de film- en dialoogavond op de Hogeschool in Gent.

Ook Ludovic vertelde over zijn ervaringen: “Het is niet eenvoudig om werk te zoeken. We lopen alle interimbureaus af. De bedienden kijken soms op ons neer. Ze zien ons als leugenaars en crapuul. Ze vragen ook of we een auto hebben. Ze willen ons vaak geen werk buiten Ronse aanbieden omdat ze niet geloven dat we bereid zijn om vroeg op te staan en te fietsen of te stappen om op tijd te komen.”

Herkenbaar

“Armoedebestrijding is iets anders dan soep uitdelen, liefdadigheid. We moeten de mensen sterker maken”, reageerde een studente na de film, toen moderator Peer van der Kreeft reacties vroeg aan het publiek. Andere reacties: “Indrukwekkend”; “Het weghalen van de kinderen raakt”; “De verhalen zijn herkenbaar. Ook nu nog zijn er in de wijken van de stad grote verschillen”, “Aanklagen blijft nodig, recht is belangrijk”.
OCMW-voorzitter Rudy Coddens vertelde in de aansluitende dialoog dat hij de film vooraf samen met zijn vrouw had bekeken en dat ze beiden zeer geraakt waren door de film. Hij gaf ook aan dat Gent zwaar inzet op betere huisvesting, omdat dit fundamenteel is in een structurele aanpak van armoede. Het is een basis voor gezondheid en voor het vinden van werk.
Volgens Tim Lefevre van de Beweging van Mensen met een Laag Inkomen en Kinderen (BMLIK) worden mensen om te overleven soms gedwongen om te frauderen met sociale woningen. Het leefloon moet omhoog en de regels voor samenwonen moeten worden aangepast, dat zou veel woningen opleveren. Persoonlijk voelt Rudy Coddens wel voor aanpassingen van de regels rond samenwonen, maar politiek en technisch is dat een vrij lastig traject. De dialoog hierover moet in ieder geval verder aangegaan worden, aldus de OCMW-voorzitter.

Maatschappelijk debat

Op een opmerking van iemand uit het publiek, dat de dialoog te weinig politiek was, zei Katia Mercelis van ATD Vierde Wereld, dat het maatschappelijk debat even belangrijk is. “We zijn elkaars buren, leraren, … Wat kunnen we doen in onze eigen omgeving?” Alles begint met echt en onbevooroordeeld naar de mensen luisteren, zo zei Inge Vanroose, docent HoGent: “We leren hiervoor technieken aan”.
Lieve De Grande van BMLIK reageerde op de scene in de film waarin de vrouwen in de krottenwijk zich opmaakten. Lieve en een deelneemster spraken over het project ’Perfect is saai’ van vzw Sivi in Gent rond mooie foto’s maken. Lieve vertelde over de gekwetste binnenkant en het belang daaraan te werken.

Spanningsveld

Herman Van Breen van ATD Vierde Wereld zei dat de bedeling de laatste tijd weer meer en meer in de mode raakt. “De voedseloverschotten worden op deze manier structureel weggewerkt. De mensen hebben het moeilijk om nee te zeggen. Verenigingen moeten oppassen ook niet meer en meer in die hoek te worden geduwd.”
HoGent-docente Nicole Vanhoucke schetste het spanningsveld tussen soep bedelen en empowerment, mensen leren vissen in plaats van ze vis te geven. Vanhoucke zei ook dat veel studenten toch beginnen met de vooroordelen die in het publieke debat leven: het idee dat armoede op zijn minst deels eigen schuld is.
In de film komt een maatschappelijk werkster voor die ’kinderen opeet’ (dwz meeneemt om geplaatst te worden). Tim Lefevre van BMLIK ging hier op in: “Er is nog steeds veel angst voor plaatsing. Als de mensen vrijwillig hulp vragen, blijkt die hulp niet altijd vrijblijvend...”. Dat de angst voor plaatsing nog steeds groot is bij veel gezinnen werd door verschillende mensen bevestigd.

Luisteren

Herman Van Breen richtte zich tot de studenten in de zaal: “Gaan we luisteren naar de mensen of gaan we de regels toepassen? We moeten de gezinnen niet als ’doelgroep’ zien, maar als uitgangspunt.” “We moeten altijd respect tonen en geloven in de talenten en de positieve inzet van de mensen”, zei Rudy Coddens.
“We bereikten een breed en divers publiek met een niet-evident thema, maar met een positieve en toekomstgerichte boodschap. Het bracht vele mensen tot nadenken en dialoog en dat was uiteindelijk het opzet”, aldus stafmedewerker Joris Beaumon van OCMW Gent, die het initiatief had genomen in het project rond de film.

Tekst en foto: Jos Delisse

Meer informatie en achtergronden en wanneer en waar de film te zien is, vindt u hier.

De film ’Joseph, de rebel – Van wanhoop tot verzet’ is verkrijgbaar via ons secretariaat met tips en aanwijzingen voor een goede voorstelling en dialoog.

1 photos