Samen werken en leren

Exprimenteel bedrijf geeft iedereen een plaats

Artikel geplaatst 18 februari 2013 Print Friendly

Samen werken en leren

De een was jaren werkloos en kende armoede. De ander heeft een diploma van een hogeschool met faam. Mensen die elkaar anders nooit zouden ontmoeten staan samen op de werkvloer. Samen leren, samen werken. Dat is de bedoeling. Een droom? Een onmogelijke opdracht?

Pijnlijke overbodigheid
TAE* is een bedrijf van ATD Vierde Wereld, met een twintigtal werknemers. Toch was het creëren van jobs niet het grootste doel bij de start van dit bedrijfje in 2002 in Noisy-le-Grand bij Parijs. Het onderliggende idee is een overtuiging die voor stichter van de beweging Joseph Wrésinski een echte obsessie was: elke mens een plaats geven. Hij verdroeg niet dat mensen in armoede zich zo vaak overbodig voelen en onnuttig. We denken daarbij altijd in de eerste plaats aan werk, zei Wrésinski, want we zijn een maatschappij gebouwd op arbeid. Maar die overbodigheid strekt zich ook uit op familiaal, cultureel, religieus en spiritueel vlak. En vaak is dat nog pijnlijker. Het is de taak van een mens om daar te zijn waar hij meest kan betekenen voor de maatschappij. Maar voor mensen die al jaren vechten tegen armoede is dit niet haalbaar als ze geen steun vinden. Onze basisoptie is dan ook om naast hen te staan.

Op weg gaan met mensen
En dat is precies het eigene van TAE: een bedrijf met mensen die een geschiedenis van armoede meedragen, en mensen uit andere milieus die als ‘compagnons’ naast hen werken.
Er zijn wel meer bedrijven in de sociale economie – zeker in Vlaanderen – die met begeleiders werken. De compagnons van TAE zijn echter in de eerste plaats medewerknemers. Ze voeren dezelfde taken uit en dragen dezelfde werkkledij. Ze ontvangen hetzelfde salaris en engageren zich om minstens één jaar mee te werken. Een ingenieur informatica gaat niet direct naar de IT-ploeg maar eerst naar de gebouwenploeg, om te vermijden dat hij of zij ongewild en automatisch de rol van ploegleider op zich neemt. Makkelijk is het niet. Er is hoe dan ook een kloof. Een compagnon getuigt hoe moeilijk ze het aanvankelijk had met het soms trage werkritme, met de afwezigheden, met alcoholproblemen bij collega’s. Pas na lange gesprekken met een collega die armoede kende kon ze inzien hoe een contract bij TAE voor de meesten een heel groot verschil maakte in hun leven. En dan besefte ze dat ze er niet in de eerste plaats was om efficiënt en rendabel te zijn maar om op weg te gaan met mensen, zodat zij het beste uit zichzelf konden halen, ondanks alle moeilijkheden. De compagnons maken dit experiment mogelijk. Zij kregen kansen in het leven, zij hebben de vrijheid om keuzes te maken. Zij zijn er opdat het werk in de ploegen goed zou verlopen, om de goede sfeer te bewaken, om niet te vergeten om aan iedereen een plaats te geven.

Eén van de werkdomeinen van TAE is computers terug gebruiksklaar maken en verkopen aan scholen en verenigingen, die geen nood hebben aan de allernieuwste modellen.

De werkdomeinen
Als bedrijven computers afschrijven zijn ze vaak nog bruikbaar. Dat is één van de werkdomeinen van TAE. Computers worden terug gebruiksklaar gemaakt en verkocht aan scholen en verenigingen, die geen nood hebben aan de allernieuwste modellen.
‘Gebouwen’ is een ander werkdomein. Een ploeg doet herstellings- en renovatiewerken in opdracht van verenigingen en particulieren. Schoonmaken en huishoudelijke taken zijn een derde werkdomein. Omdat er in het ene domein soms meer opdrachten zijn dan in het andere, of omdat een grote opdracht anders niet tijdig kan afgemaakt worden zijn er geen harde grenzen tussen de werkdomeinen en gaan werknemers als het nodig is meehelpen in een andere ploeg. Dat vergt veel bereidheid om nieuwe vaardigheden aan te leren en ook om collega’s te coachen.

Een labo
TAE is geen leerwerkplaats in de zin dat mensen er een tijdelijk contract krijgen om werkervaring op te doen en dan moeten vertrekken. Werknemers worden wel gestimuleerd om na verloop van tijd elders werk te zoeken. Sommigen willen dat ook, maar het is moeilijk. In tijden van crisis klampt iedereen zich vast aan zijn job. Wat zou je dan verwachten van mensen die lange tijd werkloos waren, die armoede en miserie kenden? Daarom biedt TAE ook contracten van onbepaalde duur.


Tijdens een open dag tonen medewerkers hun vaardigheden.

TAE is geen experiment dat zomaar op andere plaatsen kan gekopieerd worden. Het wil wel een labo zijn waar anderen kunnen uit leren hoe kwetsbare werknemers toch kunnen deelnemen aan het arbeidsproces. Daarom worden er veel contacten gelegd met bedrijven die mensen in moeilijkheden een kans willen geven.
Een succes van TAE is dat het al tien jaar bestaat. Maar de financiële structuur is kwetsbaar. Er wordt veel gerekend en gecijferd, de werknemers worden daar bij betrokken, het heeft invloed op welke opdrachten aangenomen worden, welke taken afgebouwd worden, hoe het werk georganiseerd wordt. Het mag er niet toe leiden dat de meest kwetsbare werknemers uitgesloten worden. Steun van buitenaf blijft dan ook nodig.
Dat mensen met een diploma hier één of twee jaar tegen hetzelfde lage loon komen meewerken is een vorm van solidariteit die diep ingrijpt. Mensen die elkaar anders nooit zouden ontmoeten staan samen op de werkvloer. Het samenbrengen van mensen uit heel verschillende sociale milieus is een rode draad in alle projecten van ATD Vierde Wereld.

Bredere sociale veranderingen
Het experiment van TAE maakt nog eens duidelijk dat er geen kleine revolutie van de arbeid mogelijk is als er geen bredere sociale veranderingen zijn. Een onderzoeker vat het zo samen: ‘Strijd tegen de uitsluiting is niet mogelijk als de maatschappij niet verandert’. Een bedrijf is de maatschappij niet. Het maakt er deel van uit. Zeker in Vlaanderen is de sociale economie de voorbije jaren sterk uitgebouwd. Een wereld van verschil voor heel wat mensen die er een plaats vonden. Maar anderzijds neemt in bestaande bedrijven de werkdruk toe en is het voor veel werknemers moeilijk om vol te houden. Stress, beroepsziekten, depressies en zelfmoorden versterken de vraag: hoe bouwen we een maatschappij op waar iedereen een plaats heeft en zich nuttig kan voelen?

Marie-Thérèse Poppe

* TAE: Travailler et apprendre ensemble (samen werken en leren).

Bron: Gérard Desmedt. L’entreprise réinventée. Les éditions de l’atelier. Editions Quart Monde. 2012, 140p.
Zie ook: Interview met David Régnier, voormalig directeur van TAE.