Vierde Wereld? Wat betekent dat?

Artikel geplaatst 10 juni 2008 Print Friendly

Er is wat met de woorden ‘vierde wereld’. We dachten er al aan om van naam te veranderen. Kan je nog met trots zeggen dat je lid bent van de Vierdewereldbeweging? Gaat iets of iemand de dieperik in, komt ergens barre miserie aan de oppervlakte, dan spreekt de pers van vierdewereldtoestanden. En toch is ‘vierde wereld’ in oorsprong juist een positieve aanduiding.

Joseph Wresinski wist ook niet hoe hij de gezinnen moest benoemen die hij in 1956 aantrof in het barakkenkamp bij Parijs. De buitenwereld sprak over ‘onaangepaste gezinnen’, ‘probleemgezinnen’, ‘asocialen’. Omschrijvingen die laten doorschemeren dat mensen zelf schuld hebben aan hun situatie. Een tijdlang sprak hij over het subproletariaat, om een groep van mensen aan te duiden, nog een trap lager dan de laagste arbeidersklasse.

En dan duikt eind jaren ’60 van vorige eeuw een boekje op, gebaseerd op aantekeningen gemaakt in de nasleep van de Franse Revolutie, nog eens twee eeuwen voordien. De slogan van de Franse Revolutie ‘vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid’ indachtig had een zekere Dufourny de Villiers, opgemerkt dat deze waarden hoogstens nagestreefd werden voor de drie officiële standen: de geestelijken, de adel en de burgerij. Een groot deel van het volk, hij noemde hen de vierde stand, leefde in erbarmelijke omstandigheden en hun lot liet de anderen in grote mate onverschillig.

Cahiers du Quatrieme Orde

De prille beweging, met enkel nog de nietszeggende naam ‘Aide à toute détresse’ (hulp in alle nood) trok een parallel: van vierde stand naar vierde wereld. Ook de tijdgeest had al een duw in die richting gegeven. De aanduiding derde wereld voor de arme landen uit het zuiden had volop ingang gevonden. De eerste wereld - het kapitalistische westen - en zijn tegenhanger de tweede wereld - de communistische landen - stonden nog overeind en tegenover elkaar.

Positieve kleur

Het woord vierde wereld werd toegevoegd aan de naam van de jonge beweging. Eindelijk was er een neutrale benaming gevonden en die kreeg een positieve kleur. De vierde wereld, dat zijn de armsten die zich bewust zijn van hun situatie en die samen rechtop willen gaan staan. Ook allen die met hen opkomen voor een samenleving zonder armoede en uitsluiting horen daarbij.

‘Vierde wereld’ haalt het woordenboek maar krijgt ook negatieve bijklanken. Zullen we van naam veranderen?’ Nee toch’, zegt iemand als dit ter sprake komt op de Raad van de Beweging ‘niet de naam is het probleem, wel dat het gaat om mensen die met misprijzen bekeken worden. Ook een nieuwe naam zal ingehaald worden door het negatieve etiket dat mensen in armoede dragen’. Wat rest ons dan? Blijven hameren op de waardigheid van elke mens.

M.-T. Poppe, januari 2008