Voedselbedeling is geen oplossing

’Alles is nutteloos zolang we afhankelijk blijven van liefdadigheid’

De discussie rond bedeling via voedselbanken laait weer op na een voorstel om de btw op voedselhulp af te schaffen. Voor de langere termijn is dit een heilloze weg, is de mening van ATD Vierde Wereld en anderen. In onderstaand artikel vindt u de opinie van ons Nationaal Team en de redactie.

De visie van de voorzitter van ATD Vierde Wereld België vindt u hier.

Een ingezonden brief van Welzijn Stuivenberg in Antwerpen, bedoeld voor De Morgen, maar gepubliceerd door de DeWereldMorgen.be, vindt u hier.

Leden van de Beweging ATD-Vierde Wereld namen deel aan het Kennisplatform “Armoedebestrijding via voedsel: Oplossing of symptoom?” op 17 juni op de universiteit Antwerpen.
Achteraf schreef Tuur Ghys, medewerker van het organiserende OASeS (Centrum voor Ongelijkheid, Armoede, Sociale uitsluiting en de Stad) een open brief aan het dagblad De Morgen: “Voedselbedeling wordt een ramp”. Klik hier voor pdf.

Wilt u bijdragen aan de dialoog? Stuur dan uw reactie naar het emailadres van de redactie

Artikel geplaatst 1 juni 2013 Print Friendly

Voedselbedeling is geen oplossing

Vorig jaar hebben 121.000 Belgen aangeklopt bij de voedselbank, en dat is een triest record. In heel Europa worden nu zelfs meer voedselpakketten uitgedeeld dan aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Het zijn trouwens niet alleen kansarmen die een beroep doen op voedselhulp. Ook veel eenoudergezinnen en gepensioneerden komen moeilijk rond. (De Standaard 17.03.2013)

Waarover moeten we verontwaardigd zijn?
De voedselbanken voelen de druk aan twee kanten. Meer mensen doen beroep op hen maar de Europese Unie, de grote leverancier van voedsel, gaat op de rem staan. Dat heeft heel wat verontwaardigde reacties opgeleverd. Maar zouden we niet vooral verontwaardigd moeten zijn omdat onze maatschappij het normaal vindt dat de armoedebestrijding steunt op de bedeling van voedseloverschotten?

Heimwee naar de melkplas? Antwoorden zonder toekomst
We horen vooral politici die ijverig willen meewerken om het aanbod van de voedselbanken op peil te houden. Europa heeft de boterberg en de melkplas onder controle. Een gewijzigd landbouwbeleid maakte komaf met de gigantische overschotten. Dan moet de Europese Unie maar voedsel aankopen om de voedselbanken te bevoorraden, vinden ze. En lokaal valt er ook nog wat te regelen met de supermarkten om hun niet verkochte of licht beschadigde producten bij de armen te krijgen. Een win-win situatie heet dat dan.

De paardenvleesaffaire: een meevaller?
Duizenden mensen hebben zonder het te weten paardenvlees gegeten, terwijl ze dachten dat het rundvlees was. Ook varkensvlees wordt al eens verward met rundvlees.
‘Carrefour België gaat de spaghetti bolognaise, die ze vorige week uit de rekken haalde omdat er varkensvlees inzat hoewel op het etiket enkel rundvlees stond aangegeven, schenken aan de voedselbanken en aan de "Restos du Coeur", die warme maaltijden aanbieden aan kansarmen.’ (deredactie.be – 22.03.2013)
Verspilling wordt bestreden. Afval wordt vermeden. Is dat de economische functie die aan mensen in armoede wordt toebedeeld? Wordt er nog bij stilgestaan dat langdurige, structurele bedeling de waardigheid van mensen aantast?

Noodhulp onder protest
Het dilemma van de voedselbanken krijgt ook aandacht in ‘Armoede en sociale uitsluiting. Jaarboek 2012.’ Uit de bijdrage van Tuur Ghys:
‘Voedselpakketten zijn geen recht, maar een gunst, een zaak van liefdadigheid in plaats van gerechtigheid. Het recht op een adequate levensstandaard (inclusief voedsel) is echter wel een grond- en mensenrecht dat tegenover de overheid afdwingbaar moet zijn (Verenigde Naties, 1948).’ (p.219)
‘De sociale diensten verwijzen openlijk door naar caritatieve hulp, maar voelen zich ongemakkelijk bij deze noodzaak. De vrijwilligers maken zich zorgen over hun eigen groeiende succes. Het is een voorbeeld van hoe sociale innovaties inspelen op ernstige sociale noden die elders niet gelenigd worden. De antwoorden die geformuleerd worden, leggen vaak meer problemen bloot (in dit geval schaamte en verdoken armoede), maar zijn zelf niet probleemloos. Sociale innovaties die geen structurele antwoorden bieden, zijn niets om vrolijk over te zijn, maar eerder signalen van toenemende sociale problemen en de noodzaak daar iets aan te doen’. (p.226-227)
De noodhulp groeit. Wie hoort nog de signalen van protest?

Duurzame collectieve acties
ATD Vierde Wereld is ontstaan in een kamp voor noodopvang, door nee te zeggen tegen gaarkeukens en tegen politieke antwoorden zonder toekomst. Er bestaan andere manieren om sociale uitsluiting tegen te gaan: door duurzame collectieve acties, door toegang tot het onderwijs, door het realiseren van rechten van en voor iedereen en door het mobiliseren van iedereen om te strijden tegen sociale discriminatie. ’Alles is nutteloos zolang we afhankelijk blijven van liefdadigheid’, benadrukte stichter Joseph Wresinski meer dan eens.
Een sociaal restaurant of kookateliers georganiseerd door een vereniging waar armen het woord nemen: dat kunnen best duurzame en waardevolle acties zijn. Het belangrijkst blijft de keuzevrijheid van mensen. Het gaat mis als dit voor mensen de enige mogelijkheid is om henzelf en hun gezin te voeden.

’De soepbedeling moet eindigen, er zijn andere manieren om iets te bereiken. Bedelen is vergif, het maakt alles kapot: de hoop, de moed, alles.’ Tot die conclusie kwam Joseph Wresinski al in het daklozenkamp bij Parijs, waar hij met de mensen die er leefden eind jaren vijftig de basis legde voor de Beweging ATD Vierde Wereld. Een scene uit de film ’Joseph, de rebel - van wanhoop tot verzet’ van Caroline Glorion uit 2011.

Voedsel heeft een enorme invloed op ieders leven
In haar boek ‘De hongerige stad’ pleit de Britse Carolyn Steel er voor om in de basisschool verplichte lesuren over voedsel en koken in te voeren. Voedsel bepaalt ons leven. Het geeft vorm aan stad en platteland. Voedsel is politiek. Voedsel is cultuur.
Carolyn Steel toont hoe er doorheen de geschiedenis een complexe verwevenheid zichtbaar is van voedselproductie, voedseldistributie, de organisatie van steden en de inrichting van het platteland en hoe dat alles ingrijpt op het dagelijks leven van mensen. En hoe beslissingen over voedsel vaak veel ingrijpender zijn dan op het eerste zicht blijkt.

In de loop van de laatste eeuw is voedsel relatief goedkoper geworden. Maar dat lijkt alleen maar zo omdat in de prijs die we betalen de werkelijke kosten niet zijn verwerkt. De schade vindt ergens anders plaats. Het meeste voedsel dat wij volgende week eten, is nu nog niet eens in het land. Ons voedsel wordt ‘just in time’ van over de hele wereld aangevoerd. Voedselkilometers, zwaarlijvigheid, verstedelijking, de macht van supermarktketens, klimaatverandering. Zoveel thema’s hebben met elkaar te maken. Voor mensen in armoede gaat de kwaliteit van wat ze eten er op achteruit.

’Voedsel bepaalt ons leven. Het geeft vorm aan stad en platteland. Voedsel is politiek. Voedsel is cultuur.’ Steeds vaker beginnen buurtbewoners samen een moestuin, zoals hier bij het sociaal, ecologisch en duurzaam woonproject L’Espoir in Sint-Jans-Molenbeek, op een plek waar eerst alleen maar afval lag. Ook kinderen en jongeren worden erbij betrokken.

Simplistisch
Ja, we vinden het ook erg dat voedsel verspild wordt, we vinden het niet normaal dat het weggooien van voedsel voor supermarkten de goedkoopste en makkelijkste oplossing is. We vinden niet dat een man die muffins uit de afvalcontainer van de supermarkt haalt gestraft moet worden. Maar we vinden het wel veel te simplistisch om het verzamelen en uitdelen van overschotten als de grote oplossing naar voor te schuiven. ‘En het allerbelangrijkste’, aldus Carolyn Steel, ‘is dat voedsel een noodzakelijkheid is en dat het daarom heel geschikt is om ons te wijzen op wat er werkelijk toe doet.’

Nationaal Team van de Beweging ATD Vierde Wereld in België en redactie VierdeWereldblad.